ارزيابی پويايی لرزه زمين ساختی در كمربند چين خورده و رانده زاگرس به كمک نسبت نرخ گشتاور لرزه ای به نرخ گشتاور ژئودتيک

آزمایشات درون چاهی - مطالعات لرزه نگاری - مطالعات ژئوفیزیک - آزمایش دانهول

در اين پژوهش با تلفيق بررسی های ژئودتيک گسل های فعال و لرزه ای در سامانه های دگر ريختی، تصويری بهتر از پهنه در حال تكامل كمربند چين خورده و رانده زاگرس ارائه شده است. در زاگرس بخشی از كل انرژی ناشی از هم گرايی مايل صفحه عربی- اوراسيا در زمين لرزه ها آزاد می شود، بخشی به صورت انرژی پتانسيل در گسل ها ذخيره و بخش ديگر نيز به صورت دگر شكلی های داخلی و خزش مصرف می شود. در ادامه مقاله به مبحث ارزيابی پويايی لرزه زمين ساختی در كمربند چين خورده و رانده زاگرس به كمک نسبت نرخ گشتاور لرزه ای به نرخ گشتاور ژئودتيک میپردازیم. جهت کسب اطلاعات بیشتر درباره انواع خدمات مانند: مطالعات ژئوفیزیک، اکتشاف آب ، مطالعات GPR ، مطالعات لرزه نگاری ، آزمایش دانهول ،مطالعات ژئوالکتریک ، سونداژ ، مطالعات الکترومغناطیس , مطالعات ژئوتکنيک ، آزمایشات درون چاهی با شرکت آسیا ژئوفیزیک و ژئوتکنیکی تماس بگیرید.

ارزيابی پويايی لرزه زمين ساختی در كمربند چين خورده و رانده زاگرس به كمک نسبت نرخ گشتاور لرزه ای به نرخ گشتاور ژئودتيک

برآورد نرخ گشتاور روش نوينی است كه به بررسی نرخ فعاليت زمين ساختی در مناطق مختلف می پردازد. نرخ گشتاور ژئودتيک بر اساس اطلاعات به دست آمده از شبكه جی پی اس و نرخ گشتاور لرزه ای بر اساس زمين لرزه های تاريخی و دستگاهی برآورد شده است. بيشترين نرخ گشتاور محاسبه شده در كل زاگرس، نرخ گشتاور ژئودتيک است ١٠ × ٤٣٨/٣ تخمين زده شده است.

نرخ گشتاور

نسبت نرخ گشتاور ١٨ ١٠ × ٤٤١/٧ است. نرخ گشتاور لرزه ای زاگرس در حدود yr/Nm ١٩ كه تقريباً معادل yr/Nm لرزه ای به گشتاور ژئودتيک در كل منطقه زاگرس معادل ٠٤٢٩/٠ است كه نشان می دهد گسل های فعال تغيير شكل بی لرزه در كل منطقه زاگرس غالب است و نقش بيشتری نسبت به تغيير شكل لرزه ای دارد.

اين موضوع احتمالا مربوط به تأثير لايه های شكل پذير زيرين هرمز و ساير سطوح جدايش ميانی است. با مقايسه نرخ گشتاورهای لرزه ای و ژئودتيک در بخش های مختلف زاگرس و با توجه به آزاد شدن مقدار بيشتر انرژی لرزه ای در شمال و شمال باختر، به نظر می رسد خطرناک ترين بخش پهنه زاگرس از لحاظ پتانسيل لرزه خيزی، جنوب و جنوب خاور يعنی بخشهايی از فارس و بندرعباس و بخش هايی از زير پهنه خوزستان باشد. مقايسه نتايج هر روش با روش هاي ديگر، می تواند ديدگاهی نو در پهنه دگر شكلی در حال تكامل لرزه زمين ساخت زاگرس ايجاد كند.

مقدمه مطالعات ژئوفیزیک

برآورد نرخ گشتاور گسل های فعال يكی از روش های بررسی ميزان انرژی پتانسيل و انرژی آزادشده در سامانه های زمين شناسی است. تعيين نرخ وقوع زمين لرزه ها يكی ازبخش های اصلی تحليل خطر لرزه ای است. در اين پژوهش نرخ گشتاور ژئودتيكی و لرزه ای محاسبه شده است.

از آنجا كه ژئودزی و لرزه خيزی مشاهده شده، مطالعات ژئوفیزیک هر يك ديدگاهی متفاوت نسبت به فرآيند زمين لرزه دارند، سازگار بودن يا نبودن نرخ های گشتاوری به دست آمده می تواند اطلاعات جديدی رادرباره رفتار زمين لرزه ها آشكار كند.

نرخ گشتاور به دست آمده از كاتالوگ زمين لرزه ها بيانگر انرژی آزاد شده است و بازه زمانی حدود ١٠٠ سال را شامل می شود. زلزله شناسان برای سنجش مقدار انرژی آزادشده در زمين لرزه،مطالعات ژئوفیزیک از گشتاور لرزه ای بهره می گيرند. برای بررسی تأثير زلزله در تعيين تغيير شكل زمين ساختی، گشتاور لرزه ای بهترين كميت است؛ زيرا بيانگر انرژی آزاد شده در زمين لرزه است.

نرخ گشتاور ژئودتيكی در مطالعات ژئوفیزیک

نرخ گشتاور ژئودتيكی ، پتانسيل منطقه پوشش داده شده با شبكه ژئوديناميكی را نشان می دهد و هرگونه حركت كنونی اعم از لرزه ای و بی لرزه را در محدوده زمانی به نسبت كوتاه در منطقه نشان می دهد. هــركــدام از روش هــای ژئــودتــيــكــی و لــرزه ای محدوديت هايی دارند، ولی با مقايســه نتايج هريک از اين روش هـا ميتوان ديـدگـاه هـای كاربردی در زمينه تحليل خطر لرزه ای و فعاليت زمين ساختی در منطقه به دست آورد.

از مطالعاتی كه درباره اين موضوع در ايران و ديگر مناطق جهان صورت گرفته است لرزه زمين ساخت می توان به نمونه های زير اشاره كرد:

آكی (١٩٦٦ ) برای نخستين بار گشتاور لرزه ای را برای زلزله نوگوتا پيشنهاد داد. وارد (١٩٩٨ ) به بررسی نرخ گشتاور های لرزه ای، زمين شناسی و ژئودتيک آمريكا پرداخت و نشان داد در مناطقی از شمال باختری و مركزی ايالات متحده، گشتاورهای ژئودتيكی و لرزه ای، بيشتر از گشتاور زمين شناسی هستند.

مقايسه نرخ گشتاور ژئودتيک

نيومن و همكاران (٢٠٠١ ) به مقايسه نرخ گشتاور ژئودتيک و لرزه ای در كاليفرنيا پرداختند. كريمر و همكاران (٢٠٠٤) تكامل ساختاری را با استفاده از مقايسه نرخ گشتاورهای لرزه ای، زمين شناسی و ژئودتيک در يونان بررسی كردند. همچنين پانچا و همكاران (٢٠٠٦ ) پژوهش مشابهی برای پهنه حوضه و رشته كوه (Range and Basin ) در آمريكا انجام دادند.

مطالعه نرخ گشتاور لرزه ای

ميدلتون و همكاران (٢٠١٨ ) با مطالعه نرخ گشتاور لرزه ای و زمين شناسی منطقه توانستند فواصل زمانی بين زمين لرزه های بزرگ را در منطقه كيليان چين پيشبينی كنند. زارعی و همكاران (١٣٩٦) و رشيدی و همكاران  (2018)با استفاده از نرخ گشتاورها به بررسی لرزه خيزي به ترتيب براي شمال لوت و جنوب باختری لوت پرداختند. پان و همكاران (٢٠٢٠ ) با تجزيه و تحليل ژئودتيكی و لرزه ای، نرخ كرنش و ارزيابی توزيع تغيير شكل فعال پوسته و همچنين خطر لرزه ای بالقوه را در سراسر مناطق لرزه زای شمال شرقی تبت بررسی كردند.

زمين شناسی كمربند چين خورده و رانده زاگرس 

 كمربند كوه زايی زاگرس بخشی از كمربند كوه زايی آلپ، هيماليا است كه با طول تقريبی ١٥٠٠ كيلومتر از كوه های تاروس در جنوب خاور تركيه تا گسل ميناب در خاور جزيره هرمز واقع در جنوب ايران امتداد يافته است (اشنايدر و برازنگي، ١٩٨٦ ).

اين منطقه كه شامل زاگرس باختری، مطالعات ژئوفیزیک مركزی و خاوری است، از نظر زلزله خيزی بسيار فعال است و زلزله خيزترين منطقه ايران محسوب می شود (شكل ١ )

بيش از نيمی از زمين لرزه های ايران كه در شبكه های جهانی ثبت شده اند، در منطقه زاگرس رخ داده اند (ميرزائي، ١٣٨٣.)اين كمربند كوه زايی از شمال خاور به گسل معكوس اصلی زاگرس محدود می شود كه درگذشته مرز فعال بين صفحه عربي و ايران بوده است، در جنوب باختر از سواحل خليج فارس عبور می كند و بخشی از آب های خليج فارس را نيز دربرمیگيرد (بربريان، ١٩٩٥ ).

رشته كوه های زاگرس كه در بين بلوک های ايران مركزی و لبه صفحه عربی قرار دارند، حدود يک سوم هم گرايی صفحه عربی و اوراسيا را جذب می كنند (تاتار و همكاران، ٢٠٠٢ و حسامی و همكاران، ٢٠٠٦ ). ميزان هم گرايی از شمال باختر به جنوب خاور زاگرس افزايش می يابد (تاكين، ١٩٧٢ )

روش تحقيق

گشتاور لرزه ای برآوردی از اندازه گسيختگی لرزه ای ايجاد شده لرزه زمين ساخت در اثر فعاليت زوج نيروها در سرتاسر سطح لغزش گسلی است و برابر است با حاصل ضرب سه كميت سختی كشسانی سنگ ها (m ) ، مساحت سطحی كه نيرو بر آن اعمال ميشود (A )و جا به جايي و لغزشی كه روی گسل اتفاق می افتد (D) (سامرويل وهمكاران، ١٩٩٩)

برآورد نرخ گشتاور لرزه ای

در اين بررسی برای تهيه كاتالوگ يكنواخت برای منطقه مورد مطالعه كه از ديدگاه كمّی و كيفی به نسبت مناسب باشد، منابع مختلف مرتبط با داده های زمين لرزه های تاريخی و دستگاهی ايران به كار رفته اند. برای زمين لرزه های دستگاهی مربوط به سال های ٢٠١٩-١٩٦٤ ميلادی از وبگاه استفادهISC  (International Seismological Centre) شده است.

اطلاعات زمين لرزه های تاريخی

اطلاعات زمين لرزه های تاريخی و پيش دستگاهی مربوط به سال هاي ١٩٦٣-١٩٠٠ ميلادی از وبگاه IRSC Iranian Seismological Center تاريخ «كتاب زمين لرزه های ايران» (آمبرسيز و ملويل، ١٩٨٣ ) و كتاب «پارامتر هاي مبنايي زمين لرزههای ايران» (ميرزائي و ١٧٠ مهدي پور و همكاران مجله ژئوفيزيك ايران، جلد ١٥ ،شماره ٢ ،١٤٠٠ همكاران، ١٣٨١ )  استخراج شده است. دراين روش با توجه به روابط تجربی موجود بين بزرگا های مختلف MW ، MS ، ML ، mb و گشتاور لرزه ای اسكالر، می توان و گشتاور لرزه ای را براي هر زمين لرزه با استفاده از بزرگای آن محاسبه و سپس نرخ گشتاور لرزه ای را تعيين كرد. روابط تجربی گوناگونی بين گشتاور (M0 )و بزرگا (M) ارائه شده اند كه برخي از آن ها در ادامه ذكر می شود.

خدمات شرکت ژئوفیزیک مانند: مطالعات ژئوفیزیک ، اکتشاف آب ، مطالعات GPR ، مطالعات لرزه نگاری، آزمایش دانهول ،مطالعات ژئوالکتریک ، سونداژ ، مطالعات الکترومغناطیس ، مطالعات ژئوتکنيک ، آزمایشات درون چاهی ، مطالعات الکترومغناطیس

جهت کسب اطلاعات بیشتر درباره انواع خدمات مانند: مطالعات ژئوفیزیک ، اکتشاف آب ، مطالعات GPR ، مطالعات لرزه نگاری ، آزمایش دانهول ،مطالعات ژئوالکتریک ، سونداژ ، مطالعات الکترومغناطیس ، آزمایشات درون چاهی با شرکت آسیا ژئوفیزیک و ژئوتکنیکی تماس بگیرید.

اینستاگرام آسیا ژئوفیزیک مطالعات لرزه نگاری – مطالعات ژئوفیزیک – آزمایش دانهول

مطالعات الکترومغناطیس – مطالعات ژئوالکتریک – مطالعات لرزه نگاری – مطالعات GPR ، سونداژ – مطالعات ژئوتکنيک – آزمایشات درون چاهی – مطالعات ژئوالکتریک – مطالعات GPR – اکتشاف آب – مطالعات ژئوتکنيک – مطالعات ژئوالکتریک – مطالعات GPR – مطالعات الکترومغناطیس – مطالعات ژئوفیزیک – مطالعات GPR – مطالعات ژئوالکتریک – مطالعات الکترومغناطیس -مطالعات ژئوتکنيک – مطالعات ژئوتکنيک- مطالعات ژئوتکنيک – مطالعات ژئوفیزیک – آزمایشات درون چاهی – مطالعات لرزه نگاری

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

    خانهخدماتتماسارتباط با ما